Các quy định mới nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn quản lý vật chứng, bảo đảm việc tiếp nhận, bảo quản và xử lý vật chứng được thực hiện thống nhất, chặt chẽ, an toàn; đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong từng giai đoạn.

Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 gồm 05 chương, 116 điều, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về thi hành án dân sự, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và yêu cầu thực tiễn trong công tác quản lý, bảo quản, xử lý vật chứng, tài sản thi hành án.

Hình ảnh: VKSND khu vực 3 – Thanh Hóa kiểm sát trực tiếp tai Phòng THADS khu vực 3 – Thanh Hóa

Thay đổi về quản lý, bảo quản vật chứng

Theo quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2008 và Bộ luật Tố tụng hình sự trước đây, cơ quan thi hành án dân sự thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo quản vật chứng trong giai đoạn xét xử và thi hành án. Việc tồn tại song song kho vật chứng của Công an nhân dân và cơ quan thi hành án dân sự dẫn đến phân tán địa điểm bảo quản, gây khó khăn trong tiếp nhận, bảo quản và xử lý vật chứng.

Thực tiễn cũng cho thấy, một số vật chứng có tính chất đặc thù như ma túy, chất dễ cháy, nổ, tài sản nguy hiểm hoặc khó bảo quản đòi hỏi điều kiện bảo quản, bảo vệ phù hợp; trong khi đó, việc duy trì nhiều đầu mối, địa điểm bảo quản có thể làm phát sinh chi phí vận chuyển, thuê kho, nhân lực và tiềm ẩn nguy cơ hư hỏng, thất lạc vật chứng.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung điểm đ khoản 1 Điều 90 Bộ luật Tố tụng hình sự theo hướng thay đổi trách nhiệm bảo quản vật chứng trong các giai đoạn tố tụng.

Theo quy định mới, đối với vật chứng được đưa về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng bảo quản, cơ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.

Sau khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, vật chứng tiếp tục được bảo quản, lưu giữ tại nơi đang bảo quản; cơ quan thi hành án dân sự thực hiện các thủ tục kiểm kê, tiếp nhận, niêm phong vật chứng trong giai đoạn thi hành án và xử lý theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự.

Trường hợp vật chứng đang được bảo quản tại kho thuê, cơ quan thi hành án dân sự có trách nhiệm thanh toán chi phí thuê kho kể từ thời điểm tiếp nhận đến khi tiêu hủy, trả lại tài sản hoặc giao cho cơ quan tài chính cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã để sung quỹ nhà nước hoặc xử lý xong theo quy định của Luật Thi hành án dân sự.

Như vậy, điểm mới của Luật không phải là chuyển toàn bộ việc quản lý vật chứng sang một cơ quan khác, mà là điều chỉnh trách nhiệm bảo quản vật chứng theo từng giai đoạn tố tụng, đồng thời thống nhất đầu mối quản lý đối với các kho vật chứng thuộc diện chuyển giao theo quy định chuyển tiếp.

Quy định chuyển tiếp đối với vật chứng đã được tiếp nhận

Để bảo đảm việc chuyển đổi được thực hiện liên tục, không ảnh hưởng đến công tác quản lý, bảo quản và xử lý vật chứng, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 quy định cụ thể về điều khoản chuyển tiếp.

Theo đó, đối với vật chứng đã được cơ quan thi hành án dân sự tiếp nhận trước ngày Luật có hiệu lực thi hành, cơ quan thi hành án dân sự tiếp tục bảo quản và xử lý theo quy định của pháp luật.

Đối với vật chứng đã được cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố tiếp nhận và đang bảo quản tại các kho vật chứng không thuộc khuôn viên trụ sở cơ quan thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp, Bộ Công an và Bộ Tài chính phối hợp thực hiện việc chuyển giao các kho vật chứng cùng vật chứng đang bảo quản tại kho về Bộ Công an để quản lý trước ngày 01/7/2028.

Quy định này nhằm bảo đảm quá trình chuyển giao được thực hiện theo lộ trình, có sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan, không làm gián đoạn việc quản lý, bảo quản và xử lý đối với số vật chứng đã được cơ quan thi hành án dân sự tiếp nhận trước khi Luật mới có hiệu lực.

Thông tư 06/2026/TT-BTP hướng dẫn việc giao nhận, bảo quản và xử lý vật chứng

Để triển khai các quy định mới của Luật Thi hành án dân sự năm 2025, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư số 06/2026/TT-BTP ngày 16/5/2026 hướng dẫn giao nhận, bảo quản, xử lý vật chứng, tài sản tạm giữ; thủ tục quản lý hành chính, biểu mẫu và quy trình xử lý, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trong thi hành án dân sự. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Thông tư quy định cụ thể hơn về việc giao nhận, bảo quản và xử lý vật chứng, tài sản tạm giữ, tạo cơ sở để cơ quan thi hành án dân sự thực hiện thống nhất các thủ tục trong quá trình tổ chức thi hành án.

Theo đó, việc tiếp nhận, kiểm kê, mở niêm phong, tiêu hủy, trả lại hoặc xử lý vật chứng, tài sản tạm giữ được thực hiện theo trình tự, thủ tục quy định, có lập biên bản và bảo đảm sự tham gia của các chủ thể có liên quan. Hệ thống kho bảo quản tài sản thi hành án phải đáp ứng yêu cầu về an toàn và quản lý theo quy định.

Đối với vật chứng, tài sản tạm giữ theo bản án, quyết định của Tòa án đã được cơ quan thi hành án dân sự tiếp nhận trước ngày 01/7/2026, việc bảo quản, xuất, nhập kho, kiểm kê và xử lý được thực hiện theo quy định của pháp luật và hướng dẫn tại Thông tư.

Trường hợp vật chứng đang được bảo quản tại kho ngoài khuôn viên trụ sở cơ quan thi hành án dân sự thì tiếp tục được quản lý cho đến khi thực hiện việc chuyển giao kho vật chứng cùng vật chứng đang bảo quản tại kho cho Bộ Công an theo quy định chuyển tiếp của Luật Thi hành án dân sự.

Đối với các vụ việc thi hành án đã thi hành một phần hoặc chưa thi hành xong trước ngày Thông tư có hiệu lực nhưng đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định trước đó thì kết quả thi hành án được công nhận; các thủ tục tiếp theo được thực hiện theo quy định của Thông tư số 06/2026/TT-BTP.

Đối với hồ sơ, sổ theo dõi quản lý vật chứng, tài sản tạm giữ được lập trước ngày Thông tư có hiệu lực, cơ quan thi hành án dân sự tiếp tục cập nhật kết quả xử lý theo quy định và thực hiện việc quản lý hồ sơ, dữ liệu theo yêu cầu của hệ thống quản lý điện tử.

Những quy định mới về giao nhận, bảo quản và xử lý vật chứng đã làm rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong từng giai đoạn, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để việc quản lý, bảo quản và xử lý vật chứng được thực hiện chặt chẽ, thống nhất, đúng trình tự, thủ tục, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự./.