Công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của Tòa án nhân dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân, góp phần bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tố cáo được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định của pháp luật.
Qua thực tiễn thực hiện các biện pháp kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp tại Tòa án nhân dân, Thanh tra - Khiếu tố VKSND tỉnh Thanh Hóa đã phát hiện một số dạng vi phạm, thiếu sót cần được lưu ý. Việc nhận diện những dạng vi phạm này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát mà còn giúp cơ quan Tòa án kịp thời chấn chỉnh, hạn chế vi phạm trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Lãnh đạo VKSND tỉnh làm việc với Thanh tra - Khiếu tố
Một số vi phạm
điển hinh
trong giải quyết khiếu nại
Thứ nhất,
vi phạm trong việc áp dụng căn cứ pháp luật để giải quyết
khiếu nại.
Đối với khiếu nại trong hoạt động tư pháp thuộc lĩnh vực dân sự, quyết định giải quyết khiếu nại của Tòa án phải căn cứ các Điều 504, 505 và 506 Bộ luật Tố tụng dân sự. Tuy nhiên, qua kiểm sát, vẫn còn trường hợp quyết định giải quyết khiếu nại của Tòa án viện dẫn Luật Khiếu nại, Nghị định số 75/2012/NĐ-CP và Thông tư số 01/2020/TT-TANDTC của Chánh án TAND tối cao.
Theo tài liệu kiểm sát, việc viện dẫn các văn bản trên trong trường hợp này là chưa chính xác, bởi đây là những căn cứ được áp dụng để giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực quản lý hành chính của Tòa án, không phải căn cứ giải quyết khiếu nại trong tố tụng dân sự.
Thứ hai,
vi phạm về hình thức giải quyết khiếu nại.
Trong giải quyết khiếu nại lần hai trong tố tụng dân sự, có trường hợp Tòa án không ban hành Quyết định giải quyết khiếu nại mà ban hành Công văn, không bảo đảm quy định tại khoản 3 Điều 507 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Thứ ba,
vi phạm trong việc xác định hiệu lực của quyết định giải quyết khiếu nại.
Một số quyết định giải quyết khiếu nại quy định: “Quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật sau 30 ngày, kể từ ngày ban hành mà người khiếu nại không khiếu nại tiếp theo”. Cách xác định này không phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 507 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Thứ tư,
vi phạm trong việc thiết lập hồ sơ giải quyết khiếu nại.
Qua kiểm sát cho thấy, có hồ sơ giải quyết khiếu nại không có đơn khiếu nại hoặc chưa xác minh, thu thập đầy đủ các tài liệu cần thiết làm căn cứ giải quyết. Những thiếu sót này ảnh hưởng đến tính đầy đủ, chặt chẽ của hồ sơ và chất lượng giải quyết khiếu nại.
Bên cạnh những vi phạm trong giải quyết khiếu nại, công tác kiểm sát còn phát hiện một số thiếu sót, vi phạm trong giải quyết tố cáo.
Thứ nhất,
thụ lý giải quyết tố cáo không đúng đối tượng.
Có trường hợp Tòa án thụ lý giải quyết nội dung tố cáo trong Đảng cùng với nội dung tố cáo trong hoạt động tố tụng hành chính. Việc xác định không đúng đối tượng giải quyết có thể dẫn đến việc áp dụng không đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định.
Thứ hai,
vi phạm trong việc áp dụng pháp luật làm căn cứ giải quyết tố cáo.
Đối với nội dung tố cáo trong hoạt động tư pháp có liên quan đến vụ án dân sự, quyết định thành lập tổ xác minh nội dung tố cáo của Tòa án có trường hợp viện dẫn Thông tư số 01/2020/TT-TANDTC của Chánh án TAND tối cao. Theo tài liệu kiểm sát, việc viện dẫn văn bản này là chưa phù hợp vì đây là căn cứ giải quyết tố cáo trong lĩnh vực quản lý hành chính của Tòa án; trường hợp tố cáo trong hoạt động tư pháp liên quan đến vụ án dân sự phải căn cứ các Điều 512, 513 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Thứ ba,
vi phạm về trình tự, thủ tục giải quyết tố cáo.
Một số quyết định thụ lý tố cáo chưa quy định thời hạn giải quyết tố cáo, vi phạm điểm d khoản 2 Điều 29 Luật Tố cáo; có trường hợp không tiến hành xác minh nội dung tố cáo theo quy định tại Điều 31 Luật Tố cáo.
Thứ tư,
vi phạm trong nội dung kết luận giải quyết tố cáo.
Có trường hợp kết luận giải quyết tố cáo yêu cầu người tố cáo “rút kinh nghiệm và chấm dứt việc tố cáo không đúng”. Theo tài liệu kiểm sát, nội dung này xâm phạm quyền của người tố cáo được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 510 Bộ luật Tố tụng dân sự và điểm d khoản 1 Điều 9 Luật Tố cáo.
Bên cạnh những vi phạm trực tiếp trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, qua kiểm sát còn phát hiện một số hạn chế trong việc thực hiện Thông tư liên tịch số 01/2018/TTLT-VKSTC-TATC-BCA-BQP-BTP-BTC-BNN&PTNT quy định phối hợp trong việc báo cáo, thông báo về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp.
Theo đó, TAND có trường hợp chưa thực hiện nghiêm túc việc thông báo kết quả giải quyết cho VKSND cùng cấp theo quy định tại Điều 6 Thông tư liên tịch số 01/2018, gây khó khăn cho công tác tổng hợp số liệu, xây dựng báo cáo của VKSND hai cấp.
Ngoài ra, còn xảy ra tình trạng chênh lệch về số lượng đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp thuộc lĩnh vực tố tụng dân sự, tố tụng hành chính đã được TAND khu vực thụ lý, giải quyết; hoặc xác định chưa chính xác đơn vị Tòa án đã thụ lý, giải quyết.
Từ thực tiễn công tác, Thanh tra - Khiếu tố VKSND tỉnh Thanh Hóa đã rút ra nhiều kinh nghiệm trong tiếp nhận, phân loại và kiểm sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp. Việc nhận diện cụ thể từng dạng vi phạm giúp công tác kiểm sát có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời tạo cơ sở để kịp thời kiến nghị, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền khắc phục những thiếu sót, vi phạm.
Trong thời gian tới, Thanh tra - Khiếu tố VKSND tỉnh Thanh Hóa tiếp tục nâng cao chất lượng nghiệp vụ, tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát với các cơ quan tư pháp nói chung và Tòa án nói riêng, nhằm bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tố cáo được thực hiện kịp thời, đúng pháp luật.
Qua đó, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, củng cố niềm tin của người dân đối với pháp luật, đồng thời xây dựng hình ảnh người cán bộ Kiểm sát công minh, chính trực, khách quan và trách nhiệm.