Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công đã mở ra một hướng đi mới trong thực hiện chức năng bảo vệ quyền con người, quyền công dân của ngành Kiểm sát. Tinh thần của Nghị quyết không chỉ được thể hiện qua hoạt động khởi kiện vụ án dân sự tại các địa phương thực hiện thí điểm mà còn được vận dụng phù hợp thông qua công tác kiểm sát, phát hiện vi phạm và kiến nghị phòng ngừa ngay từ cơ sở.

Một minh chứng cụ thể là vụ việc ô nhiễm môi trường tại thôn 4, xã Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Sau khi tiếp nhận phản ánh của người dân về tình trạng tuyến mương thoát nước bốc mùi hôi thối, nước đen tù đọng kéo dài, không có nắp đậy, gây ô nhiễm môi trường và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, VKSND khu vực 10 - Thanh Hóa đã trực tiếp kiểm tra, xác minh hiện trạng.

Hình ảnh: M ương thoát nước gây ô nhiễm

Qua kiểm sát, Viện kiểm sát xác định phản ánh của người dân là có căn cứ. Tuyến mương xuống cấp nghiêm trọng, bùn thải tích tụ trong thời gian dài, dòng chảy bị ách tắc khiến nước thải ứ đọng, phát sinh mùi hôi, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của các hộ dân sinh sống xung quanh.

VKSND khu vực 10 - Thanh Hóa kiểm tra, làm việc về tình trạng tuyến mương tại thôn 4, xã Thường Xuân.

Đáng chú ý, việc tuyến mương không được đậy nắp còn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn, đặc biệt đối với trẻ em. Thực tế đã xảy ra trường hợp trẻ em rơi xuống mương nhưng may mắn được phát hiện, cứu giúp kịp thời.

Những tồn tại trên không chỉ liên quan đến vệ sinh, bảo vệ môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh của cộng đồng, nhất là trẻ em, người cao tuổi và các hộ dân sinh sống dọc tuyến mương.

Trên cơ sở kết quả kiểm sát, VKSND khu vực 10 đã ban hành kiến nghị yêu cầu UBND xã Thường Xuân kiểm tra toàn diện hiện trạng tuyến mương; xây dựng phương án nạo vét, khơi thông dòng chảy và lắp đặt nắp đậy nhằm bảo đảm an toàn; tăng cường quản lý hoạt động xả thải; công khai lộ trình khắc phục để người dân giám sát; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường.

Tiếp thu kiến nghị của Viện kiểm sát, UBND xã Thường Xuân đã khẩn trương tổ chức kiểm tra thực tế, xác định nguyên nhân ô nhiễm và xây dựng kế hoạch khắc phục. Địa phương đã đưa hạng mục cải tạo, xây dựng nắp đậy tuyến mương vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường và kịp thời xử lý các phản ánh của người dân.

Việc kiến nghị được tiếp thu, triển khai nghiêm túc đã góp phần giải quyết một vấn đề dân sinh bức xúc ngay từ cơ sở, hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện và vi phạm pháp luật.

Thực tiễn vụ việc cho thấy, dù chưa thuộc địa phương thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự theo Nghị quyết số 205/2025/QH15, nhưng thông qua chức năng kiểm sát, phát hiện vi phạm và ban hành kiến nghị phòng ngừa, VKSND khu vực 10 - Thanh Hóa đã góp phần đưa tinh thần của Nghị quyết vào thực tiễn bằng những hành động cụ thể, thiết thực.

Mỗi vụ việc được phát hiện kịp thời, mỗi kiến nghị được tiếp thu và mỗi tồn tại được khắc phục không chỉ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân mà còn góp phần bảo vệ lợi ích công, giữ gìn môi trường sống an toàn cho cộng đồng.

Đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 vào cuộc sống không chỉ được thể hiện qua số lượng vụ án được khởi kiện mà còn ở sự chủ động lắng nghe tiếng nói của Nhân dân, phát hiện sớm những nguy cơ xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng để kịp thời có biện pháp bảo vệ.

Từ một tuyến mương ô nhiễm, một vấn đề dân sinh đã được phát hiện, kiểm sát và kiến nghị khắc phục. Đây là minh chứng cho việc phát huy vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích công ngay từ cơ sở.