Chậm công bố danh sách người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp: Ảnh hưởng quyền lợi người chưa thành niên và hoạt động tố tụng

Ngày 30/11/2024, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên; đồng thời sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên trong hoạt động tư pháp.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là quy định cơ chế hỗ trợ bắt buộc đối với người chưa thành niên tham gia tố tụng thông qua đội ngũ người làm công tác xã hội trong lĩnh vực tư pháp. Theo đó, người chưa thành niên tham gia tố tụng với tư cách người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại hoặc người làm chứng đều được bảo đảm quyền “được sự hỗ trợ của người làm công tác xã hội trong quá trình tố tụng”.

 

Đây là cơ chế mang tính đặc thù, thể hiện tính nhân văn và tiến bộ của Luật, nhằm hỗ trợ tâm lý, bảo đảm quyền trình bày, hạn chế tổn thương và tạo điều kiện để người chưa thành niên tham gia tố tụng trong môi trường phù hợp, thân thiện.

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 53 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định: ngay sau khi khởi tố bị can là người chưa thành niên, Cơ quan điều tra phải yêu cầu người làm công tác xã hội trong danh sách do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố tham gia tố tụng. Đồng thời, khoản 5 Điều 32 của Luật giao UBND cấp tỉnh có trách nhiệm công bố danh sách người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên tại địa phương.

Như vậy, việc ban hành và công bố danh sách người làm công tác xã hội là điều kiện cần thiết để triển khai thống nhất, đồng bộ các quy định của Luật trong thực tiễn.

Tại tỉnh Thanh Hóa, để triển khai thi hành Luật, ngày 07/01/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo việc rà soát, lựa chọn nhân sự tham gia công tác xã hội trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên. Tiếp đó, ngày 15/01/2026, UBND tỉnh đã giao Sở Nội vụ, Sở Tư pháp và UBND các xã, phường phối hợp tham mưu, rà soát, lựa chọn nhân sự, báo cáo trước ngày 28/02/2026.

Tuy nhiên, đến nay danh sách người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên trên địa bàn tỉnh vẫn chưa được công bố. Thực trạng này đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai các quy định của Luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án có người chưa thành niên tham gia tố tụng.

Trên thực tế, việc thiếu vắng người làm công tác xã hội tham gia tố tụng không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên mà còn gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình lấy lời khai, thu thập chứng cứ, đánh giá đặc điểm tâm lý và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp. Đồng thời, việc chậm công bố danh sách cũng ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với chính quyền địa phương trong việc thực hiện các quy định của Luật, chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tư pháp thân thiện, lấy người chưa thành niên làm trung tâm.

Trước thực trạng trên, ngày 29/4/2026, Viện KSND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Văn bản số 1126/VKS-P2 đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh quan tâm chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương tham mưu, lựa chọn và công bố danh sách người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên theo đúng quy định tại khoản 5 Điều 32 Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Việc sớm hoàn thiện và công bố danh sách người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên không chỉ bảo đảm yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án hình sự có người chưa thành niên tham gia tố tụng; hướng tới xây dựng nền tư pháp nhân văn, hiện đại, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên./.

Kiều Oanh