Tóm tắt nội dung vụ án

Ngày 28/4/2008, Công ty cho thuê tài chính I - Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (ALCI) ký Hợp đồng cho thuê tài chính số 27/2008/ALCI với Công ty TNHH Dịch vụ và Thương mại Khắc Ánh. Theo hợp đồng, tài sản cho thuê là tàu vận tải biển Ánh Khắc 27-ALCI, tổng giá trị tài sản cho thuê hơn 11 tỷ đồng, thời hạn thuê 120 tháng, mục đích phục vụ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, thời gian đầu bên thuê thực hiện nghĩa vụ thanh toán đầy đủ; tuy nhiên sau đó do khó khăn trong hoạt động kinh doanh, Công ty Khắc Ánh đã vi phạm nghĩa vụ thanh toán tiền thuê tài chính, dẫn đến phát sinh khoản nợ lớn. Tính đến năm 2016, công ty còn nợ hơn 16,7 tỷ đồng bao gồm nợ gốc và lãi. Do vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bên cho thuê tài chính đã tiến hành thu hồi tài sản cho thuê và bán đấu giá theo quy định. Sau khi xử lý tài sản, phía công ty Khắc Ánh vẫn còn nghĩa vụ thanh toán khoản nợ còn lại cho bên cho thuê tài chính.

Ngày 30/11/2022, Công ty cho thuê tài chính I khởi kiện yêu cầu Công ty Khắc Ánh thanh toán khoản nợ còn lại theo hợp đồng. Tại quá trình giải quyết vụ án, các bên đã thỏa thuận về nghĩa vụ thanh toán và Tòa án đã ban hành Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự số 12/2023/QĐST-KDTM ngày 25/5/2023, buộc Công ty Khắc Ánh phải trả cho nguyên đơn hơn 15,5 tỷ đồng.

* Vi phạm trong quá trình giải quyết vụ án

Sau khi bản án có hiệu lực, cơ quan thi hành án phát hiện việc thi hành gặp khó khăn và đã kiến nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Qua kiểm tra hồ sơ, phát hiện Công ty TNHH Dịch vụ và Thương mại Khắc Ánh đã giải thể từ năm 2016, trước thời điểm vụ án được khởi kiện và giải quyết tại Tòa án. Theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự, khi pháp nhân đã chấm dứt tồn tại thì cá nhân, tổ chức là thành viên của pháp nhân đó hoặc đại diện của họ phải tham gia tố tụng với tư cách người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng.

Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án chỉ xác định bị đơn là Công ty Khắc Ánh mà không đưa các thành viên của công ty là ông Lưu Doãn Khắc và bà Huỳnh Thị Ánh tham gia tố tụng với tư cách người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng, để buộc họ thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ theo tỷ lệ vốn góp. Sai sót này dẫn đến hậu quả là bản án không có đối tượng thi hành, bởi pháp nhân bị đơn đã giải thể và không còn tồn tại trên thực tế, gây khó khăn cho cơ quan thi hành án dân sự.

Trên cơ sở đó, Chánh án TAND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành quyết định kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm; Hội đồng giám đốc thẩm chấp nhận kháng nghị, hủy quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự và giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo quy định của pháp luật.

Từ vụ án trên, VKSND tỉnh Thanh Hóa rút ra một số kinh nghiệm trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại:

Thứ nhất, cần kiểm sát chặt chẽ việc xác định tư cách tham gia tố tụng của đương sự. Kiểm sát viên phải nghiên cứu kỹ hồ sơ, đặc biệt là tình trạng pháp lý của pháp nhân (đang hoạt động, tạm ngừng, giải thể hoặc phá sản). Khi pháp nhân đã chấm dứt tồn tại thì phải xác định người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Thứ hai, chú trọng kiểm sát tính hợp pháp của việc công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Việc thỏa thuận chỉ được Tòa án công nhận khi bảo đảm đúng pháp luật và có khả năng thi hành trên thực tế. Nếu đương sự không còn tồn tại hoặc không có năng lực thực hiện nghĩa vụ thì cần xem xét kỹ trước khi ban hành quyết định công nhận thỏa thuận.

Thứ ba, tăng cường kỹ năng phát hiện vi phạm trong quá trình giải quyết vụ án kinh doanh thương mại. Kiểm sát viên cần nghiên cứu đầy đủ thông báo thụ lý, đơn khởi kiện, tài liệu về tư cách pháp lý của doanh nghiệp, từ đó kịp thời phát hiện vi phạm để ban hành kiến nghị, kháng nghị theo thẩm quyền.

Vụ án “Tranh chấp hợp đồng cho thuê tài chính” nêu trên là bài học thực tiễn quan trọng trong việc xác định đúng tư cách tham gia tố tụng của đương sự, nhất là trong các vụ án liên quan đến doanh nghiệp đã giải thể. Việc rút kinh nghiệm kịp thời góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại, bảo đảm việc áp dụng pháp luật đúng đắn, đồng thời nâng cao hiệu quả thi hành án trên thực tế./.