* Tóm tắt nội dung vụ án

Theo đơn khởi kiện của nguyên đơn ông Lê Đăng L và bà Nguyễn Thị Diễm Tr trình bày: Ông L và bà Tr có tài sản chung là 01 quyền sử dụng đất số CH 460518 tại thửa đất số 955 tờ bản đồ số 6, địa chỉ: Thôn Xuân Lai, xã Xuân Hòa, tỉnh Thanh Hóa, ngày 19/01/2022 bà Tr ủy quyền cho ông L thực hiện việc vay vốn ngân hàng. Ngày 25/01/2022, ông L và bà Trịnh Thị M đã liên hệ bà Hà Thị H để vay số tiền 900.000.000đồng (trong đó ông L vay 400.000.000đồng, bà M vay 500.000.000đồng) với lãi xuất 3.000đ/01 triệu/ 01 ngày. Để đảm bảo khoản vay trên, bà H yêu cầu ông L phải chuyển nhượng quyền sử dụng đất nên trên cho bà H để làm tài sản đảm bảo, bà Tr hoàn toàn không biết và không tham gia. Đến ngày 16/01/2023 bà H đăng ký biến động sang tên bà H tại văn phòng đăng ký đất đai Thọ Xuân. Đến ngày 01/02/2023, bà H đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn Q tại văn phòng công chứng Thường Xuân với giá trị 1.200.000.000đồng, ông Q đưa trước cho bà H 1.000.000.000đồng (theo định giá, giá trị là 3.280.585.067đồng). Ngày 17/02/2023, ông Q đã đăng ký biến động sang tên ông Q.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm của TAND khu vực 8 - Thanh Hóa quyết định: Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Lê Đăng L và bà Nguyễn Thị Diễm Tr; Chấp nhận một phần yêu cầu bồi thường thiệt hại của anh Nguyễn Văn Q. Ngoài ra Bản án còn tuyên về nghĩa vụ chịu án phí, chi phí tố tụng, quyền kháng cáo bản án của các đương sự.

Quá trình kiểm sát bản án, VKSND khu vực 8 phát hiện Bản án của TAND khu vực 8 có những vi phạm sau:

* Vi phạm trong việc xác định mức độ lỗi

- Xác định lỗi của các chủ thể dẫn đến hợp đồng trên vô hiệu như sau: Đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất lập ngày 25/01/2022 giữa ông Lê Đăng L và bà Nguyễn Thị Diễm Tr với bà Hà Thị H tại Văn phòng công chứng huyện Thọ Xuân; với ông L là chủ thể ký kết hợp đồng, là người cung cấp hồ sơ, tài liệu cho văn phòng công chứng. Theo đó, bà Tr chỉ ủy quyền cho ông L thực hiện vay vốn ngân hàng, tuy nhiên vì muốn vay tiền của bà H nên ông L đã thực hiện hợp đồng chuyển nhượng cho bà H để bảo đảm cho khoản vay. Bà H biết rõ ông L không có ý chí muốn chuyển nhượng thửa đất cho bà, mà đó chỉ là tài sản đảm bảo cho khoản vay tiền do hai bên thỏa thuận đây là hợp đồng chờ, mục đích để che giấu một giao dịch khác. GCNQSDĐ mang tên ông L và bà Tr khi thực hiện chuyển nhượng quyền sử đất, bà H phải biết một mình ông L không thể toàn quyền quyết định việc chuyển nhượng tài sản chung vợ chồng. Do đó ông L và bà H phải chịu trách nhiệm chính, lỗi trực tiếp trong việc hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông L và bà H bị tuyên bố vô hiệu.

Đối với văn phòng công chứng huyện Thọ Xuân, lỗi dẫn đến hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông L và bà H bị tuyên bố vô hiệu là do công chứng viên của Văn phòng công chứng Thọ Xuân thiếu trách nhiệm trong việc kiểm tra hồ sơ trước khi thực hiện công chứng hợp đồng chuyển nhượng.

- Đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại Văn phòng công chứng huyện Thường Xuân lập ngày 01/02/2023 giữa bà Hà Thị H với ông Nguyễn Văn Q:  Trong hợp đồng này ông Q là người thứ 3 ngay tình, nên căn cứ vào Điều 131 BLTTDS 2015 thì ông Q là người được bảo vệ. Trong quá trình giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm, ông Q không đề nghị công nhận hợp đồng là hợp pháp mà đề nghị tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu và đề nghị giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu. Do đó, TAND khu vực 8 đã giải quyết và tuyên bố hợp đồng công chứng giữa ông Q và bà H vô hiệu. Tuy nhiên, TAND khu vực 8- Thanh Hóa xác định hậu quả thiệt hại do hợp đồng vô hiệu theo mức lãi suất ngân hàng số tiền 387.357.193đồng mà không xác định giá trị chênh lệch quyền sử dụng đất số tiền 3.280.585.067đồng, tại thời điểm giải quyết vụ án là không theo quy định, vi phạm quy định tại điểm c3- tiểu mục 2.2 Mục 2 Phần II Nghị quyết 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao.

* Xác định lỗi và hậu quả của hợp đồng vô hiệu

- Đối với ông L: Do thỏa thuận với nhau ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới dạng công chứng chờ để đảm bảo khoản vay. Nên ông L không biết bà H làm thủ tục đăng ký thay đổi biến động sang tên bà H để chuyển nhượng lại cho ông Q, ông L không biết. Do đó, ông L không có lỗi gây thiệt hại cho ông Q.

- Đối với Văn phòng công chứng huyện Thọ Xuân: Căn cứ vào hợp đồng chuyển nhượng công chứng của Văn phòng công chứng Thọ Xuân nên Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai huyện Thọ Xuân đã thực hiện việc biến động thửa đất sang tên bà H. Do đó, Văn phòng công chứng huyện Thọ Xuân có một phần lỗi dẫn đến thiệt hại cho ông Q.

- Đối với bà H: Khi bà H thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông Q trên GCNQSDĐ đã được bà H tự ý thay đổi biến động sang tên bà H không đúng với ý chí của ông L. Do đó, lỗi chính là của bà H gây thiệt hại cho ông Q.

Vì vậy, hậu quả thiệt hại của hợp đồng vô hiệu trong giao dịch nay là 2.280.585.067đồng buộc bà H và Văn phòng công chứng huyện Thọ Xuân phải bồi thường cho ông Q theo quy định của pháp luật.

Với những vi phạm trên, ngày 02/12/2025 VKSND khu vực 8- Thanh Hóa đã ban hành kháng nghị toàn bộ bản án số 152/2025/DS-ST ngày 20/11/2025 của TAND khu vực 8- Thanh Hóa.

Ngày 09/3/2026, TAND tỉnh Thanh Hóa giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm quyết định: Chấp nhận kháng nghị của VKSND khu vực 8 - Thanh Hóa. Sửa bản án dân sự sơ thẩm của TAND khu vực 8 -Thanh Hóa về xác định lỗi, giá trị thiệt hại và chi phí thẩm định, án phí sơ thẩm.

Thông qua hoạt động kháng nghị, Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, góp phần khắc phục những vi phạm, thiếu sót của bản án sơ thẩm, việc kháng nghị phúc thẩm được thực hiện nhằm bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của tổ chức và cá nhân. Kháng nghị phúc thẩm không chỉ là quyền năng pháp lý mà còn là trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc bảo đảm công bằng xã hội và tính nghiêm minh của pháp luật./.