Trong thời gian qua, việc giải quyết các tranh chấp dân sự thông qua hòa giải, đối thoại tại Tòa án ngày càng được chú trọng và đạt hiệu quả ngày càng cao. Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thi hành các quyết định công nhận hòa giải thành tại Tòa án, đặc biệt là các quyết định có xác định nghĩa vụ về tiền, tài sản cụ thể nhưng không thu án phí có giá ngạch khi xét xử, việc xác định nghĩa vụ nộp phí thi hành án dân sự trên thực tế vẫn còn phát sinh vướng mắc, chưa được áp dụng thống nhất.

Từ thực tiễn công tác, tác giả đưa ra một vụ việc cụ thể như sau: theo Quyết định công nhận hòa giải thành của các đương sự của Tòa án nhân dân huyện N, người phải thi hành án có nghĩa vụ trả cho Ngân hàng CT số tiền gốc và lãi trên 1,5 tỷ đồng; tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Quá trình tổ chức thi hành án, tài sản bảo đảm được xử lý, bán đấu giá thành, Chấp hành viên đã thanh toán cho Ngân hàng CT số tiền hơn 900 triệu đồng nhưng không ra quyết định thu phí thi hành án đối với số tiền thực nhận.

Đối với vụ việc trên, hiện có hai quan điểm:

 Quan điểm thứ nhất cho rằng chưa có căn cứ thu phí thi hành án khi tổ chức thi hành quyết định công nhận hòa giải thành tại Tòa án, căn cứ theo hướng dẫn tại Công văn số 4437/TCTHADS-NV1 ngày 23/11/2023 của Tổng cục Thi hành án dân sự.

Theo đó, tại mục 3 Công văn số 4437/TCTHADS-NV1 ngày 23/11/2023 của Tổng cục Thi hành án dân sự thể hiện “Căn cứ theo quy định tại khoản 7 Điều 3, Điều 60 Luật THADS, Thông tư 216/2016/TT-BTC ngày 10/11/2016 của Bộ Tài chính quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí thi hành án dân sự và Điều 9 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án thì chưa có căn cứ để thu phí thi hành án khi cơ quan THADS tổ chức thi hành đối với Quyết định công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án...”

Quan điểm thứ hai cho rằng quyết định công nhận hòa giải thành tại Tòa án trong trường hợp này đã xác định rõ nghĩa vụ về tiền với giá trị cụ thể, do đó là quyết định có giá ngạch và không thuộc trường hợp không phải chịu phí thi hành án dân sự theo quy định của Thông tư số 216/2016/TT-BTC ngày 10/11/2016 của Bộ Tài chính quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí thi hành án dân sự (Thông tư 216/2016/TT-BTC).

Theo quy định tại khoản 7 Điều 3 và Điều 60 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi bổ sung các năm 2014, 2018, 2020, 2022), sau đây gọi tắt là Luật Thi hành án dân sự, người được thi hành án dân sự có trách nhiệm nộp phí thi hành án khi nhận được tiền, tài sản theo bản án, quyết định. Thông tư số 216/2016/TT-BTC ngày 10/11/2016 của Bộ Tài chính quy định các trường hợp không phải chịu phí thi hành án dân sự, trong đó khoản 6 Điều 6 quy định: “Bản án, quyết định của Tòa án xác định không có giá ngạch và không thu án phí có giá ngạch khi xét xử thì không phải chịu phí thi hành án dân sự”.

Tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai bởi lẽ: quyết định công nhận hòa giải thành tại Tòa án nếu đã xác định rõ nghĩa vụ về tiền, tài sản thì việc không thu án phí có giá ngạch khi xét xử không đồng nghĩa với việc người được thi hành án đương nhiên không phải nộp phí thi hành án dân sự (chưa đủ điều kiện thỏa mãn khoản 6 Điều 6 Thông tư 216/2016/TT-BTC). Việc xác định nghĩa vụ thu phí thi hành án cần được xem xét trên cơ sở nội dung cụ thể của quyết định được thi hành, bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Từ thực tiễn nêu trên, việc tiếp tục nghiên cứu, trao đổi và có hướng dẫn thống nhất trong việc thu phí thi hành án dân sự đối với các quyết định công nhận hòa giải thành tại Tòa án là cần thiết, góp phần bảo đảm áp dụng pháp luật đúng quy định, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự và công tác kiểm sát thi hành án dân sự trong thời gian tới. Rất mong nhận được sự trao đổi của các đồng chí./.